Dostępność plus w umowach

– Komórki Organizacyjne Urzędu Miasta Opola –

Szanowni Państwo,

z dniem 06 września 2021 r. weszły w życie art. 4 ust. 3 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1062):

Art. 4 ust. 3. W przypadku zlecania lub powierzania, na podstawie umowy, realizacji zadań publicznych finansowanych z udziałem środków publicznych lub udzielania zamówień publicznych podmiotom innym niż podmioty publiczne, podmiot publiczny jest obowiązany do określenia w treści umowy warunków służących zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w zakresie tych zadań publicznych lub zamówień publicznych, z uwzględnieniem minimalnych wymagań, o których mowa w art. 6.

Art. 5 ust. 2. W przypadku gdy podmiot inny niż podmiot publiczny realizuje, na podstawie umowy zawartej z podmiotem publicznym, zadanie finansowane z udziałem środków publicznych, jest obowiązany do zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w zakresie określonym w tej umowie.

Oznacza to, że przy każdej umowie, w której Miasto Opole (ewentualnie jednostka miejska zawierająca umowę) zleca/powierza i finansuje/współfinansuje realizację zadania publicznego przez podmiot inny niż publiczny, pracownicy odpowiedzialni za przygotowanie projektu umowy powinni ocenić – czy i jakie warunki służące zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami należy uwzględnić w zakresie danego zadania.

Przykład: dofinansowanie zajęć sportowych dla dzieci: należy ocenić potrzeby w zakresie dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno-komunikacyjnej, w kontekście uczestników (zależnie od dyscypliny i rodzaju zajęć), ewentualnie innych osób (np. widzów, opiekunów). 

Przy ocenie jw. należy rozważyć realną potrzebę zapewnienia dostępności, prawne i techniczne możliwości jej zrealizowania, kwestię kosztów itp. Przepisy ustawy określiły tzw. wymagania minimalne (zob. art. 6 ww. ustawy), ale nie dadzą jednoznacznej odpowiedzi na pytanie jaki konkretny zakres dostępności powinien być uwzględniony dla konkretnego zadania. Decyzję musi tu podjąć podmiot publiczny zlecający dane zadanie, znający jego charakter, szczegóły realizacji itd. Pracownicy danej komórki organizacyjnej powinni na bieżąco śledzić te zagadnienia pod kątem najlepszych praktyk, zaleceń organów (PFRON, instytucje kontrolne), orzecznictwa itp.

Po ustaleniu jaki zakres dostępności powinien być zastrzeżony w umowie, należy wprowadzić do niej odpowiednie zapisy. Warto pamiętać, że wprowadzenie do projektu umowy rozbudowanych i generujących dodatkowe koszty obowiązków wykonawcy może spotkać się z jego sprzeciwem i żądaniem zwiększenia kwoty dofinansowania (co, niezależnie od ryzyka braku środków, często będzie niemożliwe z przyczyn formalnych). Dlatego też wskazane jest aby kwestię warunków zapewnienia dostępności przeanalizować i zaplanować wcześniej oraz zakomunikować je na odpowiednim etapie (np. w ogłoszeniu o konkursie ofert, zapytaniu ofertowym), a nie dopiero przy zawieraniu umowy. Ma to szczególne znaczenie przy zamówieniach publicznych, które na mocy art. 4 ust. 3 ww. ustawy są również objęte obowiązkiem wprowadzenia stosownych zapisów do umów.

Analizując kwestię określenia w treści umowy warunków służących zapewnieniu dostępności należy również rozważyć aspekt ich późniejszego „egzekwowania”.

Ustawa przewiduje w art. 7 tzw. dostęp alternatywny, ale trzeba pamiętać, że jest to rozwiązanie możliwe do zastosowania tylko w indywidualnych i ograniczonych przypadkach. Zapewnienia dostępu alternatywnego nie można przyjąć jako generalnej reguły do wszystkich rodzajów spraw, umów itp.

Jednocześnie zaleca się, aby Komórki Organizacyjne Urzędu Miasta Opola oraz nadzorowane przez nie jednostki miejskie zapoznały się z ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1062), a także z ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 848).

W powyższych aktach prawnych m.in. zdefiniowano osoby ze szczególnymi potrzebami, podmioty publiczne, określono rodzaje dostępności oraz obowiązki podmiotów publicznych w zakresie zapewnienia dostępności. W tym miejscu należy podkreślić, że grupy osób ze szczególnymi potrzebami nie można zawężać jedynie do osób niepełnosprawnych, a samej dostępności kojarzyć wyłącznie z usuwaniem barier architektonicznych.

Sekretarz Miasta Opola