INTRANET

Urzędu Miasta Opola

bip.um.opole.pl www.opole.pl edu.opole.pl zgłoszenia AG zgłoszenia WI nasze sprawy

Kodeks Etyki Pracowników Samorządowych

przez · 21 lipca 2017

1. Cele kodeksu

Konstytucja RP w artykule VII wpisuje w model ustrojowy Rzeczpospolitej Polskiej samorząd terytorialny. W ten sposób samorząd zyskuje status administracji publicznej realizującej najistotniejsze – z punktu widzenia interesów Państwa
i jego obywateli – zadania. Ta ustrojowa funkcja, oparta o szczegółowe przepisy: m.in.: ustawę o samorządzie, ustawę o pracownikach samorządowych i ustawę o finansach publicznych, wskazuje na szczególną rolę samorządów terytorialnych – organizatora wspólnot lokalnych, złożonych z obywateli naszego Państwa. W tę rolę, w oczywisty sposób, wpisują się pracownicy administracji samorządowej, którzy jako przedstawiciele administracji publicznej są „pierwszymi” przedstawicielami Państwa, z którymi współpracują obywatele Rzeczpospolitej. Przez pryzmat tej współpracy oceniana jest skuteczność, praworządność i kompetencja władzy publicznej w zaspokajaniu oczekiwań i potrzeb obywateli.Podstawowym zadaniem, z punktu widzenia interesów państwa, jest sprawne, praworządne i kompetentne funkcjonowanie jego administracji, nie przypadkowo,
z racji swoich zadań, zwanej publiczną. Za funkcjonowanie administracji samorządowej odpowiedzialność ponoszą jej pracownicy, którzy swoim zaangażowaniem, kompetencjami i wsparciem powinni służyć obywatelom.Ocena pracowników samorządowych, obok elementów formalnych takich jak: wykształcenie, doświadczenie w pracy zawodowej, osiągnięte stopnie kompetencji – potwierdzone ukończonymi kursami, szkoleniami czy mianowaniem, musi również dotyczyć postawy etycznej. Kompetencje i profesjonalizm bez osadzenia etycznego są niewystarczające dla pozytywnej oceny funkcjonowania administracji. Taka ocena ma również fundamentalny wpływ na opinie o stanie Państwa.Ocena postępowania etycznego pracowników administracji, związana często z refleksją nad systemem wartości konkretnego człowieka, może budzić dyskusje na temat możliwości i podstaw jej formułowania. Częściowo ta sfera życia publicznego został skodyfikowana w oparciu o system prawny wynikający z Konstytucji (kodeks postępowania administracyjnego, karny itp.), która opiera swoje zapisy na uniwersalnym systemie wartości. W preambule do Ustawy zasadniczej jest mowa o gwarancjach praw obywatelskich oraz zapewnieniu rzetelności i sprawności w działaniu instytucji publicznych. Kontekstem tak formułowanych gwarancji i obowiązków jest „poczucie odpowiedzialności przed Bogiem lub własnym sumieniem”, a więc wartości wprost odnoszących się do sfery etycznej, traktowanej jako fundament sprawnego funkcjonowania administracji. W tym zakresie istnieje zatem potrzeba opisania kodeksu zasad, który powinien być elementem oceny pracy urzędników administracji samorządowej i metodą promowania etycznego postępowania wśród pracowników Urzędu Miasta Opola.

Kodeks stanowi zestawienie zasad i wartości etyczno-moralnych oraz profesjonalnych, jakimi powinien się kierować urzędnik samorządowy w codziennej pracy, a także postaw i zachowań uważanych przez kierownictwo Urzędu za szczególnie naganne i szkodliwe w postępowaniu pracowników instytucji zaufania publicznego. Uwzględnia ogólne wymogi dotyczące urzędnika w administracji publicznej oraz konkretne reguły związane z pracą w samorządzie terytorialnym.

Kodeks jest jednym z filarów aktywnej polityki przeciwdziałania i zwalczania patologicznych zjawisk w działalności administracji publicznej, ze szczególnym uwzględnieniem oszustw i nadużyć urzędniczych. Zawiera obowiązującą w Urzędzie Miasta Opola wykładnię i interpretację takich pojęć jak nieprawidłowość, konflikt interesów, korupcja, czy oszustwo, jak również liczne przykłady obrazujące nieetyczne zachowania. W sposób przejrzysty i jednoznaczny wskazuje drogę postępowania każdego pracownika urzędu, nie pozostawiając wątpliwości oraz pola do swobodnej interpretacji.

Kodeks został przygotowany w oparciu o Kodeks Pracy, Kodeks etyki służby cywilnej, Ustawę o pracownikach samorządowych, Standardy kontroli finansowej w jednostkach sektora finansów publicznych wydane przez Ministra Finansów, Kodeks etyki audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych wydany przez Ministra Finansów, Regulaminu Organizacyjnego i Regulamin Pracy UM Opola oraz opracowania Association of Certified Fraud Examiners (międzynarodowej organizacji skupiającej ekspertów ds. oszustw i nadużyć finansowych).

2. Zakres obowiązywania

Niniejszy Kodeks obowiązuje wszystkich pracowników zatrudnionych w Urzędzie Miasta Opola, zwanego dalej „urzędem”.

3. Zasady postępowania

 Podstawową misją pracy urzędnika samorządowego jest służba publiczna, a naczelną zasadą przestrzeganie norm i reguł zawartych w „Kodeksie etyki”. Wykonując powierzone zadania działa tak, by swoją pracą wzbudzał zaufanie, wzmacniał prestiż i rangę urzędu, przestrzegając następujących zasad:
Uczciwość
Uczciwość jest podstawowym kanonem zawodu urzędnika. Chroni interesy wspólnoty samorządowej oraz poszczególnych jej członków, wzbudzając zaufanie i budując pozytywny wizerunek urzędu.
Uczciwy urzędnik w prowadzonych sprawach administracyjnych równo traktuje wszystkich uczestników, nie ulegając naciskom i nie przyjmując żadnych zobowiązań wynikających z pokrewieństwa, znajomości lub przynależności, nie podejmuje prac ani zajęć kolidujących z obowiązkami służbowymi. Przedkłada dobro publiczne nad własne. Odmawia jakichkolwiek korzyści materialnych i niematerialnych oraz nie wykorzystuje zdobytych informacji do celów prywatnych. Przestrzega przepisów prawa w pracy zawodowej jak i w sferze życia prywatnego, przyznaje się do popełnionego błędu lub zaniedbania. W rozpatrywanych sprawach nie kieruje się emocjami, jest gotów do przyjęcia krytyki, uznania swoich błędów i ich naprawienia. Uznaje i wspiera cele urzędu, które są zgodne z prawem oraz zasadami etyki.
Obiektywizm
Urzędnik zachowuje obiektywizm i bezstronność przy gromadzeniu, ocenie i przekazywaniu informacji. Przy formułowaniu ocen i opinii nie kieruje się własnym interesem oraz nie ulega wpływom innych osób. Urzędnik nie może uczestniczyć w działaniach, które uniemożliwiłyby dokonanie bezstronnej oceny lub byłyby sprzeczne z interesami urzędu i obywateli. Nie powinien także uchylać się od podejmowania trudnych decyzji.
Profesjonalizm
Urzędnik stale podwyższa swoje kwalifikacje zawodowe, wzbogaca zdobytą wiedzę i umiejętności, a uzyskanymi wiadomościami dzieli się ze współpracownikami. Wykazuje zainteresowanie problemami mieszkańców miasta, a zdobyte informacje przekazuje przełożonym i wykorzystuje do wzmocnienia efektów swojej pracy. Dąży do pełnej znajomości aktów prawnych niezbędnych do realizacji zadań. Jasno i klarownie wyraża w mowie i w piśmie opinie, ekspertyzy i wyjaśnienia. Zawsze jest gotowy do merytorycznego i prawnego uzasadnienia własnych decyzji i sposobu postępowania. Urzędnik prowadzi z zaangażowaniem powierzone sprawy w sposób rozważny, ale także zdecydowany, skuteczny i staranny. Jest kreatywny i aktywny w podejmowanych działaniach. Przedstawia przełożonym, z własnej inicjatywy, wnioski wspierające koordynację i organizację pracy wydziałów oraz całego urzędu.
Uprzejmość i kultura osobista
Urzędnik przestrzega zasad dobrego zachowania wobec obywateli, współpracowników, podwładnych i przełożonych. Jest uprzejmy, punktualny i taktowny. Sposób wypowiedzi urzędnika powinien być jasny i zrozumiały z zachowaniem zasad gramatyki języka polskiego i kultury. Nie dopuszczalne jest podnoszenie głosu, jak również zwracanie się do obywateli, podwładnych i przełożonych bezosobowo lub bez użycia stosownych zwrotów np. Pan, Pani. Nieetyczne jest krytykowanie obywateli, współpracowników, podwładnych i przełożonych w sposób arogancki, bez możliwości wypowiedzi drugiej stronie.
Godna reprezentacja urzędu
Każdy urzędnik reprezentuje urząd, a jego postawa wpływa na wizerunek całego urzędu. W związku z tym zachowanie urzędnika w urzędzie i na spotkaniach zewnętrznych winno być godne, odpowiedzialne, uprzejme i kulturalne. Urzędnik powinien zwracać uwagę na strój, higienę i porządek w miejscu pracy. Nie dopuszczalnym jest noszenie niestosownych strojów, w szczególności ekstrawaganckich i nieskromnych. Na pozytywny wizerunek urzędu wpływa także sposób przygotowania przez urzędnika dokumentów, materiałów informacyjnych oraz prezentacji multimedialnych.

Odpowiedzialność

Pracownik Urzędu Miasta Opola, bez względu na zajmowane stanowisko, odpowiada za efekty swojej pracy, w tym podjęte decyzje, przygotowane materiały i przekazywane informacje. Wszelkie działania, a w szczególności decyzje rodzące skutki finansowe i społeczne, muszą być podejmowane z pełną świadomością konsekwencji, jakie przyniosą lub mogą przynieść.
Lojalność
Urzędnik jest lojalny wobec urzędu i przełożonych, gotów do wykonywania poleceń służbowych, mając przy tym na względzie, aby nie zostało naruszone prawo lub popełniony błąd. Akceptuje zgodne z prawem i zasadami etyki cele urzędu i zadania zlecone przez przełożonego. Nie przekazuje na zewnątrz urzędu informacji uzyskanych w trakcie wykonywania pracy bez odpowiedniego upoważnienia do udzielania informacji publicznej. Nie wyraża publicznie i prywatnie opinii, które mogą zaszkodzić pozytywnemu wizerunkowi całego urzędu, jego pracownikom i kadrze zarządzającej. Nie komentuje i nie nawiązuje rozmów na temat sfery życia prywatnego przełożonych, współpracowników, podwładnych i obywateli. Bez zbędnej zwłoki wykonuje wszystkie polecenia przełożonych, mając na względzie, aby nie zostało naruszone prawo lub popełniona pomyłka.
Służebność
Pracownik urzędu traktuje pracę jako służbę publiczną, ma zawsze na względzie dobro Rzeczpospolitej Polskiej oraz wspólnoty samorządowej miasta Opola oraz chroni uzasadniony interes każdej osoby. Swoją wiedzą i doświadczeniem zawodowym służy obywatelom mając zawsze na uwadze przepisy prawa. Działa tak, aby jego praca mogła być wzorem praworządności i prowadziła do pozyskania zaufania obywateli do działań całego urzędu. Każdy pracownik urzędu jest zobowiązany do sprawnej i uprzejmej obsługi interesantów, bez zbędnej zwłoki lub odsyłania do innego wydziału. W przypadku, gdy sprawa nie dotyczy zadań jego komórki organizacyjnej, powinien wstępnie rozpoznać problem, zasięgnąć informacji, który z pracowników i innej komórki zajmuje się sprawą. Następnie informacje te powinien przekazać interesantowi wraz z numerem pokoju, numerem telefonu i nazwiskiem pracownika, który będzie mógł zająć się sprawą z racji wykonywanych zadań i pełnionych funkcji.
Rzetelność
Urzędnik powinien wykonywać swoje zadania w sposób rzetelny. Powierzone sprawy realizuje wnikliwie, terminowo i rozważnie. Zachowuje należytą staranność, posługując się posiadaną wiedzą, umiejętnością i doświadczeniem. Pracuje sumiennie, dążąc do osiągnięcia najlepszych rezultatów i mając na względzie wnikliwe oraz rozważne wykonywanie powierzonych mu zadań. W rozpatrywaniu spraw nie kieruje się emocjami, jest gotów do przyjęcia krytyki swej pracy, uznania swoich błędów i do naprawienia konsekwencji.
Efektywność i jakość
Wysoka jakość i efektywność wykonywanej pracy ma dla urzędnika podstawowe znaczenie. Dąży do uzyskania możliwie najlepszych wyników swej pracy przy minimalizacji ponoszonych nakładów. Jest twórczy w podejmowaniu zadań. Powierzone obowiązki realizuje sprawnie, aktywnie, z najlepsza wolą. Przyczynia się stale do podwyższania wydajności i jakości pracy. Zdobytą wiedzę przekazuje współpracownikom w celu usprawnienia procesów pracy. Umiejętnie korzysta z doświadczeń i pracy uprzednio wykonanej przez innych pracowników urzędu. Przy tworzeniu nowych informacji odnosi się do dokumentów już istniejących.
Ochrona zasobów
Pracownik wykazuje dbałość o mienie, w tym majątek i środki publiczne, należące do urzędu (gminy), zarówno pozostające w jego bezpośredniej dyspozycji, jak również innych pracowników oraz ogólnodostępne, poprzez podejmowanie wszelkich dostępnych działań mających na celu jego racjonalne wykorzystanie oraz zabezpieczenie przed zniszczeniem lub marnotrawstwem. Gospodaruje powierzonymi środkami w sposób oszczędny, a jednocześnie zapewniający ich najlepsze i najbardziej efektywne wykorzystanie, w szczególności zabezpieczając przed dostępem osób nieuprawnionych oraz użyciem w celach innym niż służbowe. W swej działalności kieruje się interesem całego urzędu oraz gminy, a nie własnym lub własnej komórki.
Przejrzystość (transparentność)

Urzędnik wykonuje swoje obowiązki zapewniając i akceptując przejrzystość pracy własnej i całego Urzędu. Dba o zachowanie przejrzystości w relacjach z obywatelami (przejrzystość zewnętrzna) oraz współpracownikami (przejrzystość wewnętrzna). Realizując własne zadania każdy pracownik urzędu w szczególności służy pomocą, udzielając wyczerpujących informacji, dokumentuje prowadzone czynności informując o efektach pracy i spostrzeżeniach, inicjuje zmiany zmierzające do poprawy organizacji pracy oraz podziału zadań i kompetencji, w sposób czytelny opracowuje i prezentuje układ podporządkowania oraz powiązania między poszczególnymi komórkami organizacyjnymi a także mechanizmy działania.

Usprawnianie pracy urzędu

Pracownik prezentuje sprzyjającą oraz wspierającą postawę wobec podejmowanych działań usprawniających działalność Urzędu, przeciwdziałających powstawaniu
i eliminujących występujące nieprawidłowości i błędów zarówno w pracy własnej, jak również innych pracowników. W tym celu zgłasza każdy stwierdzony przypadek nieprawidłowości w wykonywaniu zadań, podejmuje starania, aby zapobiec powstaniu jej negatywnych skutków oraz wskazuje propozycje rozwiązań zaradczych i usprawniających.

Zwalczanie oszustw i nadużyć

Każdy pracownik na bieżąco stosuje zasady etyki i uczciwości oraz promuje etyczne
i uczciwe postępowanie wśród całej kadry urzędu. Bierze aktywny udział
w podejmowanych przez kierownictwo działaniach zapobiegających i zwalczających oszustwa i nadużycia urzędników, a w szczególności stosuje obowiązujące zasady
i procedury w zakresie kontroli wewnętrznej. Nie dopuszcza do powstania sytuacji powodujących podejrzenia o związek pomiędzy interesem gminy i jego własnym. Nie podejmuje także żadnych prac ani zajęć, które kolidują z obowiązkami służbowymi. Nie przyjmuje żadnych prezentów czy upominków od interesantów.

4. Zachowania i postawy uważane za szczególnie naganne

 Jako niewłaściwe należy uznać nieprzestrzeganie opisanych wyżej zasad lub wybiórcze ich stosowanie, jednak za szczególnie naganne i szkodliwe w Urzędzie Miasta Opola uznawane jest:
Dokonywanie oszustw i nadużyć, w szczególności o charakterze korupcyjnym, przy wykorzystaniu faktu zatrudnienia i zajmowanego stanowiska w Urzędzie Miasta, powodujących powstawanie szkód w majątku lub interesie gminy. Oszustwem są wszystkie nielegalne działania, których istotą jest świadome, zamierzone wprowadzenie w błąd, ukrywanie prawdy oraz naruszenie zaufania, w związku z zatrudnieniem w Urzędzie. Oszustwa popełniane są w celu uniknięcia płatności, usług lub odpowiedzialności, a także w celu uzyskania majątku, usług lub świadczenia oraz zapewnienia innych korzyści osobistych sobie lub bliskim. Oszustwem jest zamierzona nieścisłość lub pominięcie istotnej informacji. Typowe metody popełniania oszustw to fałszowanie lub wprowadzanie zmian w dokumentach, celowe niewłaściwe stosowanie zasad, fałszywe podawanie lub celowe pomijanie faktów.
Nieprawidłowości to naruszenia przepisów wynikające z niezamierzonego błędu, przeoczenia czy nieznajomości prawa.
Wchodzenie w konflikt interesów. Konfliktem interesów jest przybierające różnorodne formy zachowanie, zarówno w miejscu pracy jak i poza nim, które powoduje kolizję z wykonywaniem obowiązków służbowych w Urzędzie, uniemożliwiając ich należyte wykonywanie lub czyniąc szkody w majątku oraz interesie gminy lub jej mieszkańców. Konfliktem interesów jest w szczególności:
  • wydawanie decyzji administracyjnych w postępowaniu, w którym jako strona lub rzeczoznawca występuje członek rodziny.
  • Udział w posiedzeniu komisji, która rozpatruje sprawę członka rodziny lub innej osoby bliskiej.
  • Zatrudnianie w komórce organizacyjnej lub jednostce podległej członków rodziny przez kierownika komórki.
  • Rozpatrywanie skargi w sprawie przez pracownika, który był referentem danej sprawy.
  • Udział w postępowaniu dot. zamawiania dostaw towarów lub usług w firmie zatrudniającej członków rodziny danego pracownika lub jego przełożonego, a także dokonującej na rzecz tych osób dostaw towarów lub usług.
  • udzielanie zamówienia publicznego podmiotowi wykonującemu świadczenia
  • Jednoczesna praca w podmiocie dotowanym i w komisji przyznającej dotację.
  • Podpisywanie umów, w których pracownik reprezentuje obie strony umowy, np. radca prawny.
  • Prowadzenie działalności zarobkowej, wykorzystując fakt zatrudnienia w urzędzie lub informacje, kontakty, zasoby należące do urzędu.
  • Wykonywanie usług na rzecz podmiotu, z którym urząd zawarł umowę, przez pracownika zatrudnionego w urzędzie.
  • Działalność w organizacjach szkalujących dobre imię urzędu.
  • Powiązanie finansowe pracownika urzędu sprawującego nadzór nad wykonywaniem usług przez dany podmiot z tym podmiotem.
Pracownik Urzędu nie uczestniczy w podejmowaniu rozstrzygnięć, nie wykonuje czynności oraz nie opiniuje rozwiązań dotyczących spraw, w których ma bezpośredni lub pośredni interes osobisty.

Niewykonywanie lub lekceważenie poleceń przełożonych, przejawiające się w nieterminowym, niedbałym, nierzetelnym, powierzchownym lub częściowym wykonywaniu zleconych zadań. Niedopuszczalne jest tłumaczenie niewykonania zadania lub wykonania go po terminie, niezrozumieniem polecenia lub przeszkodami niezależnymi od pracownika w przypadku nie zgłoszenia przełożonemu tego typu problemów przed upływem terminu realizacji określonego polecenia. Pracownik Urzędu nie może wykonywać poleceń, których wykonanie według jego przekonania stanowiłoby przestępstwo lub groziłoby niepowetowanymi stratami. Jeżeli polecenie jest według pracownika niezgodne z prawem winien on zgłosić zastrzeżenia przełożonemu, a w przypadku pisemnego potwierdzenia polecenia, powinien je wykonać zawiadamiając jednocześnie Prezydenta Miasta o swych zastrzeżeniach.

Działanie na szkodę gminy oraz jej jednostek, polegające na niegospodarnym, niecelowym i niezgodnym z przepisami prawa oraz przyjętymi procedurami planowaniem, wydatkowaniem środków finansowych, jak również zaniedbywaniem prowadzenia kontroli nad przepływem środków finansowych. Działaniem szkodliwym jest także marnotrawstwo wiedzy pracowników Urzędu polegające na nie przekazywaniu informacji, materiałów, danych, opracowań itp. pomiędzy poszczególnymi komórkami organizacyjnymi oraz brak aktywności w zakresie korzystania z źródeł wiedzy i materiałów zlokalizowanych w innych komórkach organizacyjnych.

Uchylanie się od odpowiedzialności, poprzez interpretację przepisów na własną korzyść oraz odmowa i unikanie przystępowania do zadań oraz wykonywania czynności wymagających podejmowania samodzielnych i trudnych decyzji.

Wywoływanie konfliktów, branie w nich udziału oraz doprowadzanie do eskalacji sytuacji kryzysowych. Pracownik Urzędu jest życzliwy ludziom, przestrzega zasad poprawnego zachowania, zapobiega napięciom i rozładowuje je, w pracy jasno, merytorycznie i w sposób zgodny z prawem uzasadnia własne decyzje i sposób postępowania dążąc do uzgodnień opartych na rzeczowej argumentacji (w sytuacjach, gdy opinie są zróżnicowane).

Lekceważenie interesantów przejawiające się brakiem uprzejmości, przekazywaniu szczątkowych lub nieprawdziwych informacji, uniemożliwiających sprawne i kompleksowe załatwienie sprawy, ograniczanie się do wykonywania regulaminowych zadań komórki organizacyjnej.

Nieterminowe załatwianie spraw wynikające z zaniedbywania terminów przewidzianych prawem i poleceniami przełożonych, przerzucania odpowiedzialności na innych pracowników biorących udział w załatwianiu sprawy lub przełożonych podejmujących ostateczną decyzję, przy jednoczesnym zaniechaniu podejmowania jakichkolwiek czynności zmierzających do terminowej realizacji zadań.

Niestosowne zachowanie oraz niestosowny wygląd. Pracownik Urzędu pamiętając o służebnym charakterze własnej pracy, wykonuje ją z poszanowaniem godności innych i poczuciem godności własnej, kierując się zasadami życzliwości i uprzejmości w kontaktach z interesantami, współpracownikami i przełożonymi. Pracownik dba o własną higienę, a jego schludny strój wyraża szacunek dla innych, harmonizując z powagą Urzędu.

Celowe podawanie nieprawdy lub nierzetelnych danych w składanych oświadczeniach majątkowych. Urzędnik będący osobą publiczną aprobuje i rozumie fakt, iż podjęcie pracy w urzędzie oznacza zgodę na ograniczenie zasady poufności informacji dotyczących również jego życia osobistego, w związku z tym w sposób odpowiedzialny, pełny i rzetelny wypełnia w przewidzianych przepisami prawa terminach oświadczenie majątkowe.

Wykorzystywanie informacji zdobytych w związku z pracą w urzędzie do celów prywatnych oraz czynienie użytku z uprzywilejowanego dostępu do specyficznych informacji.
Udzielanie informacji na temat pracy Urzędu przez osoby nieupoważnione do tego przez Prezydenta poprzez np.: rozpowszechnianie dokumentów powstających w Urzędzie lub do niego wpływających, publiczne wypowiadanie poglądów na temat funkcjonowania Urzędu.

5. Aktywne przeciwdziałanie oraz zwalczanie oszustw i nadużyć

Przeciwdziałanie powstawaniu oraz zwalczanie powstałych oszustw z udziałem urzędników i pracowników UM Opola jest priorytetem kierownictwa Urzędu Miasta Opola. Aktywny udział w podejmowanych w tym celu działaniach jest obowiązkiem każdego pracownika.

Jedną z form oszustw występującą w administracji publicznej jest korupcja, rozumiana jako przyjmowanie lub też żądanie przez osobę pełniącą funkcje publiczne korzyści majątkowej czy osobistej w zamian za spełnienie obowiązku służbowego albo naruszenie prawa. Jako zjawisko szczególnie szkodliwe społecznie uznawane jest przez kierownictwo Urzędu za niebezpieczną patologię oraz jedno z najpoważniejszych zagrożeń w działalności instytucji publicznych. Z tej racji wszelkie formy korupcji wśród urzędników są stanowczo i zdecydowanie zwalczane, a osoby biorące w nich udział zdecydowanie i surowo karane.

Korupcja przybiera szereg, różnorodnych odmian, których wspólnym elementem jest celowe działanie urzędnika, zmierzające do osiągnięcia korzyści, przybierających w szczególności formę łapówki, niedozwolonych gratyfikacji lub prezentów, transferu o wartości innej niż rynkowa czy też przyrzeczenia uprzywilejowanego traktowania. Jedną z najczęstszych odmian, wręcz klasyczną postacią korupcji jest konflikt interesów. W praktyce postać, w jakiej wyraża się korzyść uzyskana nienależnie przez urzędnika zależy najczęściej od niego samego, formułowanych przez niego potrzeb czy oczekiwań. W skrajnych przypadkach jej skonsumowanie może być znacznie odłożone w czasie. Drugim elementem zachowania korupcyjnego jest celowe i świadome, nielegalne zachowanie urzędnika nadużywającego zajmowanego stanowiska, stanowiące przedmiot korupcyjnej transakcji. Może ono mieć formę określonego działania, do którego wykonania jest zobligowany obowiązkami służbowymi, ale uzależnia jego podjęcie od otrzymania nienależnej korzyści. Może również przybrać formę zaniechania czynności, do której jest zobowiązany, w zamian za otrzymaną korzyść. Może także polegać na wykonaniu przez urzędnika czynności np. podjęcia decyzji, wykonania świadczenia, usługi itd. na rzecz wręczającego korzyść, pomimo braku przesłanek uzasadniających takie działanie, lub wręcz istnienia wykluczających je przesłanek. Niezależnie od powyższego, istotą zachowania korupcyjnego ze strony urzędnika, określającą jego patologiczny charakter, pozostaje fakt przyjęcia przez niego (bez względu na to po czyjej stronie pozostaje inicjatywa) korzyści, w zamian za określone zachowanie, możliwe do wykonania z racji pełnionej funkcji zaufania publicznego.

Zapobieganie i zwalczanie korupcji oraz innych oszustw i nadużyć jest działaniem żmudnym i bardzo złożonym, obejmującym szereg równolegle i kompleksowo wykonywanych przedsięwzięć. Oparte one są na zasadzie, że zapobieganie oszustwom jest znacznie skuteczniejsze, a zwłaszcza mniej kosztowne, niż wykrywanie już popełnionych, czy też ponoszenie ich konsekwencji. Do takich działań należy w szczególności promowanie wśród urzędników postaw, których istotą są etyczne zachowania, wrażliwość na przypadki oszustw i nadużyć, aktywne przeciwstawianie się propozycjom korupcyjnym oraz ujawnianie i zgłaszanie stwierdzonych nieprawidłowości. Warunkiem skuteczności polityki zwalczania oszustw i nadużyć oraz ciągłego usprawniania pracy Urzędu jest świadomość pracowników, że każdy z nich ma prawo do popełnienia błędu, pod warunkiem braku świadomego i celowego zaniedbania obowiązków służbowych albo lekceważenia obowiązujących przepisów, instrukcji, procedur czy poleceń przełożonych. Zadaniem systemów kontroli wewnętrznej, konstruowanych przez kadrę kierowniczą wszystkich szczebli, jest przede wszystkim zapobieganie, ujawnianie oraz poprawianie niezamierzonych błędów i nieprawidłowości popełnianych przez podległy personel. Obowiązkiem pracownika jest jednak zgłaszanie popełnionych przez siebie błędów oraz podejmowanie wszelkich starań, aby nie powtórzy się one w przyszłości. Za naganne uznawane jest ukrywanie własnych uchybień w nadziei, że nie zostaną one wykryte i uniknie się odpowiedzialności.
Uwzględniając powyższe uwagi, za obowiązek każdego pracownika uznaje się aktywny udział w działaniach zapobiegających powstawaniu i eliminowaniu nieprawidłowości, oszustw i nadużyć, który polega w szczególności na:
  • unikaniu sytuacji, w których może dojść do powstania nieprawidłowości, w szczególności oszustwa lub nadużycia. Należy nie dopuszczać do sytuacji, w której może dojść do otrzymania oferty korupcyjnej, np. przez pozostawanie sam na sam z interesantem.
  • Zgłaszaniu przełożonym każdego przypadku otrzymania propozycji zachowania powodującego powstanie nieprawidłowości, w szczególności związanego z popełnieniem oszustwa lub nadużycia, niezależnie od tego czy jej autorem jest inny pracownik czy interesant
  • Informowaniu przełożonych (w przypadku wątpliwości co do ich postawy, Prezydenta) o każdym stwierdzonym przypadku popełnienia nieprawidłowości przez innych urzędników
  • Informowaniu przełożonych o własnych błędach i nieprawidłowościach, niezależnie od obawy o poniesienie odpowiedzialności. W każdej sytuacji, nawet przy ciężkich uchybieniach, fakt samodzielnego zgłoszenia, a zwłaszcza podjęcia działań neutralizujących skutki, stanowi okoliczność łagodzącą, natomiast zacieranie śladów i unikanie odpowiedzialności obciążającą.
  • Nakłanianiu innych do uczciwości i promowaniu etycznej postawy
  • Przyjmowaniu akceptującej i sprzyjającej postawy wobec wszelkich podmiotów kontrolujących własne stanowisko lub komórkę, udzielanie wszelkiej pomocy w ustaleniu stanu faktycznego,
  • Poddawaniu się ocenom formułowanym przez kontrolerów i audytorów, wdrażanie wydawanych w następstwie kontroli zaleceń i rekomendacji
  • W przypadku naczelników, rozpoznawaniu obszarów szczególnie zagrożonych i wprowadzaniu procedur zapobiegających oszustwom.

6. Uwagi końcowe

1. Postępowanie sprzeczne z postanowieniami zawartymi w Kodeksie etyki jest traktowane jako naruszenie obowiązków pracowniczych i może grozić zastosowaniem między innymi sankcji przewidzianych w przepisach prawa regulujących sytuację pracownika samorządowego.

2. Przy kwalifikowaniu odpowiedzialności, jako okoliczność łagodzącą traktuje się zgłoszenie faktu złamania zasad Kodeksu przed powzięciem informacji o tym zdarzeniu przez osoby trzecie oraz nieumyślność. Okolicznościami mającymi wpływ na zaostrzenie kary są: świadomość oraz celowość niewłaściwego postępowania. Popełnienie czynów określonych jako szczególnie naganne skutkuje zaostrzeniem sankcji.

3. Każdy pracownik Urzędu jest zobowiązany do zapoznania się z Kodeksem etyki oraz przestrzegania ustalonych w nim zasad. Oświadczenie o zapoznaniu się z treścią Kodeksu etyki oraz zobowiązaniu do jego stosowania, opatrzone datą i podpisem pracownika umieszczane jest w aktach osobowych.